Schaam je niet

“Schaam je niet, zoek hulp als je moeite hebt met lezen of schrijven”

In de Bollenstreek: 25.000

2,5 miljoen mensen in Nederland hebben moeite met lezen, schrijven en/of rekenen. In de Bollenstreek alleen al zijn dat er zo’n 25.000. De kans dat iemand in uw buurt laaggeletterd is, is dus groot. Nog groter is de kans dat u van niks weet, omdat veel mensen hun lees- en schrijfproblemen verborgen houden. Dat deed ook de 57-jarige Wilma van Werkhoven-Vors uit Voorhout. Totdat ze haar schaamte overwon en alsnog leerde lezen en schrijven.

Het was Wilma’s jongste zoon Pepijn die haar het definitieve zetje gaf. Tien jaar geleden, toen hij net op de middelbare school zat, haalde Pepijn zijn moeder over om zich in te schrijven voor het ROC ID College Leiden. En nadat een aantal eerdere pogingen om te leren lezen en schrijven waren gestrand, lukte het dit keer wel. Vijf jaar lang ging Wilma van Werkhoven-Vors een dag per week terug de schoolbanken in. Makkelijk was het niet. “Ik moest blijven oefenen. Ik had wel een behoorlijke woordenschat, maar ik schreef woorden fonetisch op, dus zoals ik ze hoorde. In het begin schaamde ik me voor mijn fouten. Maar onze lerares zei dat ik moest kijken naar wat ik wel goed deed. Bovendien was het fijn om onder lotgenoten te zijn. Ik dacht altijd dat ik de enige was, maar nu kwam ik erachter dat iedereen- man, vrouw, oud, jong, rijk, arm, van buitenlandse of Nederlandse komaf- laaggeletterd kan zijn.”

Tussen de gehandicapten
Wilma groeide op in een arbeidersgezin in Haarlem-Noord. Haar oudere broer en twee jongere zusjes konden wel gewoon meekomen op school, maar bij kleine Wilma “bleef de stof niet hangen”. “Nu weet ik dat ik onder andere dyslectisch ben, maar toentertijd werd dat niet getest. Niemand wist wat ze met mij aan moesten, dus werd ik maar bij mijn oudere broer in de klas gezet. Dat werkte natuurlijk niet.” Op haar 8e moest ze naar een instituut voor verstandelijk en lichamelijk gehandicapte kinderen. Ze wist dat ze daar niet thuishoorde, maar pas na vier lange jaren mocht ze naar de huishoudschool. Daar hield ze het tot haar 15e uit. “Vanaf dat moment ben ik gaan werken als huishoudelijke hulp in bejaardentehuizen en bij mensen thuis. Daar hoef je niet voor te kunnen lezen en schrijven.”

Ongeopende brieven
Ook later, toen ze al lang en breed getrouwd was, hield ze haar probleem verborgen voor de buitenwereld. Net als andere laaggeletterden had Wilma zo haar trucjes om te voorkomen dat iemand haar geheim ontdekte. Kwam er bijvoorbeeld post binnen, dan liet ze die ongeopend liggen. Tegen haar man zei ze dat ze het te druk had gehad. “Maar ja, op een gegeven moment kon ik dat niet meer volhouden. Toen heb ik hem verteld dat ik nauwelijks kon lezen en schrijven. Gelukkig reageerde hij heel begripvol. Ik denk dat hij altijd wel een vermoeden heeft gehad, maar het maakte hem niks uit.” Zelf is ze wel een tijd flink boos geweest op wat haar is overkomen. “Er is zo met me gesold als kind.” Ook raakte ze depressief. Maar ook die moeilijke periode overwon ze met steun van haar man en kinderen.

Wereld is groter geworden
Wilma is hartstikke blij dat ze de stap heeft gezet om op latere leeftijd te leren lezen en schrijven. “Mijn wereld is zoveel groter geworden. Schrijven blijft lastig, dus als ik ergens een formulier moet invullen, vraag ik altijd of ik het mee naar huis mag nemen. Dan vul ik hem samen met mijn man in. Maar lezen gaat goed. Ik begon met boeken speciaal voor laaggeletterden, maar nu lees ik eigenlijk alles. Alleen als er te veel verschillende namen en personen in voor komen, raak ik in de war. En het allerfijnste vind ik dat ik nu mijn kleinkinderen kan voorlezen. Daar zijn ze dol op.”
Wilma heeft dan ook maar een advies voor iedereen die moeite heeft met lezen en schrijven: “Kom er voor uit! Voor jezelf is het een beladen onderwerp, maar voor je omgeving niet. Alleen kom je daar pas achter als je het vertelt.”
 

Foto’s: Arie Kievit

Tekst: Valerie Kierkels